Radusz (dawniej z niem. Radusch) pierwsza z założonych osad na prawie olęderskim, która była kiedyś największą wsią w Puszczy Noteckiej. Zasiedliło ją w 1700 roku 20 rodzin z Dolnego Śląska, których zadaniem było karczowanie lasu i osuszanie mokradeł.

Radusz, nieistniejąca wieś w Puszczy Noteckiej/Fot. J. Kaczmarczyk.
Radusz, nieistniejąca wieś w Puszczy Noteckiej/Fot. J. Kaczmarczyk.

W latach 30. XX w. wieś leżała po polskiej stronie, blisko granicy z Niemcami. Żyło tu 360 rodzin, w tym 27 polskich. Mieszkańcy zajmowali się głównie rolnictwem. Mimo niezbyt urodzajnych gleb wieś należała do bogatych, ponieważ średnia wielkość gospodarstw wynosiła aż 80 ha. Znajdowała się tu szkoła, kościół ewangelicki, w którym odbywały się także msze katolickie, młyn, trzy karczmy i dwa cmentarze. Drogi w tej puszczańskiej wsi utwardzono cegłami.

Radusz, nieistniejąca wieś w Puszczy Noteckiej/Fot. J. Kaczmarczyk.

Działał w niej również polski teatr amatorski. Polacy zajęli w Raduszu miejsca opuszczone przez niemieckich mieszkańców, którzy po 1919 r. nie chcieli przyjąć polskiego obywatelstwa i musieli przenieść się do Niemiec.

Radusz, nieistniejąca wieś w Puszczy Noteckiej/Fot. J. Kaczmarczyk.

W ramach restrykcji wobec polskiej społeczności i dla poszerzenia terenów łowieckich dla hitlerowskich dostojników, już w 1940 roku wysiedlili część mieszkańców, a dwa lata później wyburzyli 42 domy. Niemcy otrzymali gospodarstwa na ziemiach polskich. Polaków wywieziono na roboty przymusowe do Rzeszy.

Radusz, nieistniejąca wieś w Puszczy Noteckiej/Fot. J. Kaczmarczyk.

Puste zabudowania przetrwały do początku lat 50. ubiegłego wieku. Cegła z rozbieranych domów Radusza została wykorzystana na budowach w Międzychodzie i Warszawie. Nieliczne zabudowania, które były w najlepszym stanie, pełnią dzisiaj rolę leśniczówek.

Radusz, nieistniejąca wieś w Puszczy Noteckiej/Fot. J. Kaczmarczyk.

Śladem po zagrodach są zdziczałe drzewa owocowe, resztki fundamentów budynków, zasypane studnie i pamięć tych, którzy się tam urodzili.

Radusz, nieistniejąca wieś w Puszczy Noteckiej/Fot. J. Kaczmarczyk.

Jerzy Kaczmarczyk